Zmiana ustawy o rachunkowości

Przydatne

Poniedziałek, 28 Luty 2011 00:00

Najważniejsze zmiany wprowadzone do USTAWY O RACHUNKOWOŚCI
Dz. U. z dnia 17 kwietnia 2008 r. nr 63 poz. 393 opublikowano ustawę z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o rachunkowości.

Zmiany w definicjach

• członek organu jednostki
Nowy pkt 5a w art. 3 ust. 1 wprowadza definicję „członka organu jednostki”, przez którego rozumie się osobę fizyczną, pełniącą funkcję członka zarządu lub innego organu zarządzającego, członka rady nadzorczej lub innego organu nadzorującego, jak również innego organu administrującego jednostki, powołaną do pełnienia tej funkcji zgodnie z postanowieniami umowy spółki, statutu lub innymi obowiązującymi jednostkę przepisami prawa; jest to zatem członek organu zarządzającego, nadzorującego lub administracyjnego jednostki.

• kierownik jednostki
W początkowej części definicji w art. 3 ust. 1 pkt 6 wprowadzone zostało znowelizowane określenie kierownika jednostki, a mianowicie jest to „członek zarządu lub innego organu zarządzającego jednostki”, (dotychczas była to osoba lub organ jedno- lub wieloosobowy (zarząd), który zgodnie z obowiązującymi jednostkę przepisami prawa, statutem, umową lub na mocy prawa własności uprawniony jest do zarządzania jednostką).
Z definicji usunięto także końcową część w brzmieniu „jeżeli prowadzą przedsiębiorstwo upadłego” (miało to zastosowanie do syndyka lub zarządcy ustanowionego w postępowaniu upadłościowym).

• środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne
W art. 3 ust. 1 pkt 14 i 15 wprowadzone zostały zmiany dotyczące definicji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w zakresie zastąpienia sformułowania „innej umowy o podobnym charakterze” na słowo „leasingu”. A zatem w ww. definicjach użyte zostało wprost słowo leasing do oddanych do używania środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.
• inwestycje

Zmiana w art. 3 ust. 1 pkt 17 polega na rozszerzeniu definicji inwestycji, w związku z wprowadzeniem określenia „posiadane” (dotychczas była mowa tylko o inwestycjach „nabytych”, tj. zakupionych, nieodpłatnie otrzymanych). W praktyce oznaczać to będzie, że do inwestycji jednostki będą zaliczały także nieruchomości wytworzone we własnym zakresie, a nie tylko te nabyte w drodze zakupu, czy nieodpłatnego otrzymania; na przykład wybudowany budynek biurowy w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych z najmu (a nie na potrzeby własne jednostki). Obecnie o zakwalifikowaniu nieruchomości do inwestycji decydować będzie jednostka, biorąc pod uwagę sposób jej wykorzystania.

• instrumenty finansowe - wyłączenia
Nowelizacja art. 3 ust. 1 pkt 23d wprowadza rozszerzenie katalogu wyłączeń z instrumentów finansowych o aktywa i zobowiązania wynikające z udziału pracowników oraz innych osób związanych z jednostką w kapitałach innej jednostki z grupy kapitałowej, do której należy jednostka (dotychczas przepis ten dotyczył tylko udziału pracowników oraz innych osób związanych z jednostką w jej kapitałach).

• pozostałe przychody i koszty operacyjne
Pozostałe przychody i koszty operacyjne zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 32 zostały rozszerzone o tytuły przychodów i kosztów powstałych w wyniku aktualizacji wyceny nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych zaliczanych do inwestycji. Oznacza to, że w sytuacji gdy jednostka wycenia ww. aktywa w wartościach rynkowych, to różnice z wyceny zaliczane będą odpowiednio do pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych. Zostało również doprecyzowane, iż do ww. przychodów i kosztów zalicza się także skutki przekwalifikowania odpowiednio do środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych zaliczanych uprzednio do inwestycji nieruchomości oraz wartości niematerialne i prawne (tj. gdy jednostka nie przyjęła do wyceny tych inwestycji ogólnych zasad stosowanych dla nieruchomości i wartości niematerialnych i prawnych określonych w art. 28 ust. 1 pkt 1a ustawy o rachunkowości).
Dookreślono także, iż do pozostałych przychodów operacyjnych jednostki nie będą zaliczały środków pieniężnych otrzymanych na dopłaty do cen sprzedaży (dotyczy to przykładowo jednostek prowadzących przewóz osób i otrzymujących dotacje do biletów ulgowych). W takiej sytuacji środki te jednostki będą zaliczały do przychodów z działalności operacyjnej - podstawowej, np. ze sprzedaży usług.

• skutki przeszacowania
W związku z ww. rozszerzeniem zakresu pozostałych kosztów i przychodów operacyjnych wyłączono z przepisów art. 35 ust. 4 skutki przeszacowania zaliczanych do aktywów trwałych nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych, wycenianych według cen rynkowych (czyli nie będzie miało zastosowania w tym przypadku rozliczenie z funduszem z aktualizacji wyceny).

• wynik z operacji finansowych
W przepisie art. 42 ust. 3 wyłączono z tytułów wpływających na wynik operacji finansowych różnicę powstałą w związku ze zbyciem oraz aktualizacją wartości inwestycji innych niż wymienione w art. 28 ust. 1 pkt 1a (tj. nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych zaliczonych do inwestycji), zaliczaną do pozostałych kosztów lub przychodów operacyjnych.

Miejsce prowadzenia ksiąg rachunkowych
Nowelizacja art. 11 wprowadza dla jednostki posiadającej oddziały (zakłady) możliwość prowadzenia jej ksiąg rachunkowych jednostki w siedzibie oddziału (zakładu). Dotychczas było to możliwe tylko w siedzibie

Zamykanie i otwieranie ksiąg rachunkowych
Zmiany art. 12 ust. 3 i 3a umożliwiają nie zamykanie i nie otwieranie ksiąg rachunkowych jednostki w sytuacji:
a) przekształcenia spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową; dotychczasowe przepisy ustawy o rachunkowości dopuszczały taką możliwość tylko w przypadku przekształcenia spółki osobowej oraz spółki cywilnej w inną spółkę osobową,
b) połączenia jednostek, gdy w myśl ustawy rozliczenie połączenia następuje metodą łączenia udziałów i nie powoduje powstania nowej jednostki,
c) ogłoszenia upadłości jednostki z możliwością zawarcia układu; dotychczas z punktu widzenia rachunkowości upadłość z możliwością zawarcia układu była traktowana analogicznie jak upadłość likwidacyjna.
Ponadto można nie zamykać ksiąg rachunkowych, jeżeli podział jednostki następuje przez wydzielenie (nowy ust. 3a).

Odstąpienie od inwentaryzacji
Postanowienia nowego ust. 5 w art. 26 określają sytuacje, w których jednostka może odstąpić od przeprowadzenia inwentaryzacji. Możliwość taka występuje:
a) jeżeli w stosunku do jednostki została ogłoszona upadłość z możliwością zawarcia układu, a jednostka zgodnie z nowymi możliwościami zawartymi w art. 12 ust. 3 ustawy o rachunkowości (przedstawionymi powyżej) nie zamyka ksiąg rachunkowych na dzień poprzedzający ogłoszenie tej upadłości,
b) w przypadku połączenia lub podziału jednostek, z wyjątkiem spółek kapitałowych, jeżeli strony w drodze pisemnej umowy odstąpią od przeprowadzenia inwentaryzacji.

Koszt wytworzenia produktu
Zmiany w tym zakresie polegają na wprowadzeniu w przepisach art. 28 ust. 4a uproszczeń przy obliczaniu kosztu wytworzenia produktu (określonego w art. 28 ust. 3) dla jednostek, których sprawozdania finansowe nie podlegają obowiązkowemu badaniu, zgodnie z przepisami określonymi w art. 64 ust. 1 ustawy o rachunkowości. Po nowelizacji jednostki te mogą do kosztów bezpośrednich doliczyć koszty pośrednie związane z wytworzeniem produktu, niezależnie od poziomu wykorzystaniu zdolności produkcyjnych. Oznacza to, że nie będą one miały obowiązku określania normalnego poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych. Przepisy te zawierają jednak obostrzenie polegające na tym, iż ustalony w sposób uproszczony koszt wytworzenia produktu nie może być wyższy od jego ceny sprzedaży netto.

Operacje wyrażone w walutach obcych - ujęcie w księgach rachunkowych
Przepisy znowelizowanego art. 30 ust. 2 określają w sposób odmienny od dotychczasowych zasad wycenę dla celów bilansowych operacji gospodarczych wyrażonych w walutach obcych. Zmiany te polegają na dostosowaniu zasad przeliczania operacji wyrażonych w walutach obcych do zasad wynikających z przepisów ustaw o podatku dochodowym. Oznacza to, iż w sytuacji operacji sprzedaży lub kupna walut oraz zapłaty należności lub zobowiązań wycena następować będzie po kursie faktycznie zastosowanym w danym dniu wynikającym z charakteru danej operacji.
Ponadto przepisy art. 30 ust. 2 wprowadzają możliwość wyłączenia z ogólnych zasad wyceny środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej i innych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz środków niepodlegających zwrotowi, jeżeli odrębne przepisy dotyczące wyceny tych środków stanowią o zastosowaniu odmiennych, niż określone w ustawie o rachunkowości, kursów walut obcych

Odpisy aktualizujące rzeczowe aktywa obrotowe
W wyniku nowelizacji art. 34 ust. 5 wszystkie odpisy aktualizujące rzeczowe składniki aktywów obrotowych jednostki będą zaliczały do pozostałych kosztów operacyjnych. Dotychczas odpisy te były odnoszone w zależności od rodzajów aktywów odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych, kosztów wytworzenia sprzedanych produktów lub kosztów sprzedaży.

Nowe przepisy dotyczące zaprzestania stosowania MSR przez jednostkę
• rozliczenie skutków finansowych
Nowy art. 8 ust. 3 stanowi, iż w sytuacji gdy jednostka przy sporządzaniu sprawozdań finansowych zmieni zasady (politykę) rachunkowości ze stosowanych standardów międzynarodowych (MSR) na zasady (politykę) określoną w ustawie o rachunkowości (ma to zastosowanie w przypadkach przewidzianych w nowym art. 45 ust. 1d), wówczas skutki finansowe wynikające z tych zmian odnosi ona na kapitał (fundusz) własny i wykazuje jako zysk (stratę) z lat ubiegłych. W przypadku, gdy jednostka stosując MSR skutki przeszacowania aktywów rozliczała z kapitałem (funduszem) z aktualizacji wyceny, wówczas skutki ww. zmian rozlicza odpowiednio z tym kapitałem (funduszem), tj. z aktualizacji wyceny.

• decyzja o zaprzestaniu stosowania MSR
Art. 45 ust. 1d stanowi, iż organ zatwierdzający może podjąć decyzję o zaprzestaniu stosowania MSR przy sporządzaniu sprawozdań finansowych przez jednostkę, w sytuacji gdy jednostka przestała być:
a) emitentem papierów wartościowych dopuszczonych, emitentem zamierzającym ubiegać się lub ubiegającym się o ich dopuszczenie do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego,
b) jednostką wchodzącą w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR.

Zmiany w zakresie inwentaryzacji
• prawa zakwalifikowane do nieruchomości
Nowelizacja w art. 26 ust. 1 pkt 3 wprowadza zasadę, iż inwentaryzacji na dzień bilansowy drogą porównania danych ksiąg rachunkowych z odpowiednimi dokumentami podlegają prawa zaliczane do nieruchomości (określone w art. 3 ust. 1 pkt 15, np. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu). Dotychczas aktywa te były inwentaryzowane w drodze spisu z natury, co w było trudne do realizacji.
• aktywa inwentaryzowane w ciągu 4 lat
Przepis art. 26 ust. 3 pkt 3 wprowadza możliwość inwentaryzacji nieruchomości zaliczonych do środków trwałych oraz inwestycji, w taki sam sposób jak dotychczas było to przewidziane dla środków trwałych oraz maszyn i urządzeń wchodzących w skład środków trwałych w budowie znajdujących się na terenie strzeżonym, a mianowicie raz w ciągu 4 lat.

Wycena w skorygowanej cenie nabycia
• udziałów w innych jednostkach oraz inwestycji zaliczanych do aktywów trwałych
Przepis art. 28 ust. 1 pkt 3 wprowadza możliwość wyceny udziałów w innych jednostkach oraz inwestycji zaliczanych do aktywów trwałych w skorygowanej cenie nabycia, jeżeli został dla tych aktywów określony termin wymagalności (wycena ta może być także według zasad dotychczasowych, tj. według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości lub według wartości godziwej).
• inwestycji krótkoterminowych
Zmiany w art. 28 ust. 1 pkt 5 wprowadzają możliwość wyceny inwestycji krótkoterminowych w skorygowanej cenie nabycia, jeżeli został określony dla tych inwestycji termin wymagalności(wycena ta może być także według zasad dotychczasowych, tj. ceny (wartości) rynkowej albo według ceny nabycia lub ceny (wartości) rynkowej zależnie od tego, która z nich jest niższa).
• należności i udzielonych pożyczek
Nowy pkt 7a w art. 28 ust. 1 stanowi, iż należności i inne pożyczki zaliczone do aktywów finansowych mogą być wyceniane według skorygowanej ceny nabycia, a jeżeli jednostka przeznacza je do sprzedaży w okresie do 3-miesięcy (tj. w krótkim terminie), to według ceny rynkowej lub inaczej określonej wartości godziwej (dotychczas należności i udzielone pożyczki były wyceniane w kwocie wymagającej zapłaty z zachowaniem zasady ostrożności).
• zobowiązań finansowych
Nowy pkt 8a w art. 28 ust. 1 wprowadza regulacje, iż zobowiązania finansowe mogą być wyceniane według skorygowanej ceny nabycia, a jeżeli jednostka przeznacza je do sprzedaży w okresie 3 miesięcy (tj. w krótkim terminie), to według wartości rynkowej lub inaczej określonej wartości godziwej (dotychczas zobowiązania te były wyceniane w kwocie wymagającej zapłaty, przy czym zobowiązania finansowe, których uregulowanie zgodnie z umową następuje drogą wydania aktywów finansowych innych niż środki pieniężne lub wymiany na instrumenty finansowe - według wartości godziwej).
• definicja skorygowanej ceny nabycia
Dodany art. 28 ust. 8a definiuje metodę wyceny w skorygowanej cenie nabycia, według której mogą być wyceniane na dzień bilansowy ww. składniki aktywów i pasywów. Skorygowana cena nabycia aktywów finansowych i zobowiązań finansowych - dla potrzeb rachunkowości - to cena nabycia (wartość), w jakiej składnik aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych został po raz pierwszy wprowadzony do ksiąg rachunkowych, pomniejszona o spłaty wartości nominalnej, odpowiednio skorygowana o skumulowaną kwotę zdyskontowanej różnicy pomiędzy wartością początkową składnika i jego wartością w terminie wymagalności, wyliczoną za pomocą efektywnej stopy procentowej, a także pomniejszona o odpisy aktualizujące wartość.

Zmiany dotyczące jednostkowych sprawozdań finansowych
• sprawozdanie finansowe oddziału przedsiębiorcy zagranicznego
Nowy ust. 1e w art. 45 umożliwia sporządzanie sprawozdania finansowego przez działający na terytorium RP oddział przedsiębiorcy zagranicznego zgodnie z MSR, pod warunkiem, że sprawozdanie finansowe sporządzane przez tego przedsiębiorcę będzie sporządzone zgodnie z MSR.
• zatwierdzanie sprawozdania finansowego oddziału przedsiębiorcy zagranicznego
Znowelizowany art. 53 w ust. 2b wprowadza regulacje, iż roczne sprawozdanie finansowe, działającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oddziału przedsiębiorcy zagranicznego przyjmuje się za zatwierdzone, wówczas jeżeli zostało zatwierdzone sprawozdanie finansowe przedsiębiorcy zagranicznego, zawierające dane sprawozdania finansowego tego oddziału.
• złożenie do KRS sprawozdania finansowego oddziału przedsiębiorcy zagranicznego
Zgodnie z nowym art. 69 ust. 1b kierownik, działającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oddziału przedsiębiorcy zagranicznego składa do właściwego rejestru sądowego (KRS) roczne sprawozdanie tego oddziału. Natomiast w przypadku oddziału instytucji kredytowej lub finansowej składane jest także: roczne sprawozdanie finansowe instytucji kredytowej lub finansowej, odpis uchwały o zatwierdzeniu tego sprawozdania oraz o podziale zysku lub pokryciu straty instytucji kredytowej lub finansowe (przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego).
• rozszerzenie obowiązku badania sprawozdań finansowych
W art. 64 ust. 3 ustawa wprowadza obowiązek badania i ogłaszania rocznych sprawozdań finansowych jednostek sporządzających te sprawozdania zgodnie z MSR. Dotyczy to jednostek, w przypadku których organ zatwierdzający podjął decyzję o stosowaniu tych standardów międzynarodowych do sprawozdawczości finansowej (tj. określonych w art. 45 ust. 1a, 1b i 1c). Oznacza to, iż wszystkie sprawozdania finansowe sporządzone zgodnie z MSR będą podlegały obligatoryjnemu badaniu przez biegłego rewidenta.
• zasady składania sprawozdania finansowego jednostki do KRS
Znowelizowane przepisy art. 69 ust. 2 dookreślają, iż jeżeli sprawozdanie finansowe nie zostało zatwierdzone w ustawowym terminie, to jednostka składa go do KRS dwukrotnie, tj. niezatwierdzone w ciągu 15 dni po terminie, w którym powinno ono zostać zatwierdzone, a także 15 dni po jego faktycznym zatwierdzeniu (wraz z innymi wymaganymi w art. 69 ust. 1 dokumentami).
• publikacja informacji dodatkowej, gdy sprawozdanie finansowe sporządzane jest zgodnie z MSR
Publikacji w „Monitorze Polskim B” - zgodnie z przepisami art. 70 ust. 1 ustawy o rachunkowości - podlega m.in. wprowadzenie do sprawozdania finansowego stanowiące część informacji dodatkowej. W związku z tym, iż MSR nie wymagają wyodrębnienia w informacji dodatkowej wprowadzenia, dodano nowy ust. 1d w art. 70 stanowiący, iż w takiej sytuacji jednostki składają do ogłoszenia w miejsce ww. wprowadzenia, informację odpowiadającą zakresowi informacyjnemu tego wprowadzenia.
• zmiany w zakresie informacyjnym dwóch elementów sprawozdania finansowego
• zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym

W tym zestawieniu dokonano zmian w zakresie terminologii dostosowującej do zmian w art. 54 ust. 3 („błąd podstawowy” - „błąd”) oraz w art. 8 ust. 3 (dot. rozliczania skutków finansowych) w przypadku jednostek, w których organ zatwierdzający podjął decyzję o zaprzestaniu stosowania MSR,
• informacja dodatkowa w części „Dodatkowe informacje i objaśnienia”

Po nowelizacji ust. 4 załącznika nr 1 do ustawy nakłada obowiązek przedstawienia informacji o charakterze i celu gospodarczym zawartych przez jednostkę umów nie uwzględnionych w bilansie w zakresie niezbędnym do oceny sytuacji finansowej i majątkowej jednostki, oraz o istotnych transakcjach zawartych przez jednostkę na innych warunkach niż rynkowe ze stronami powiązanymi. Przepis ten wprowadza także obowiązek przedstawiania informacji o wynagrodzeniu biegłego rewidenta lub podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych wypłaconym lub należnym w podziale na: obowiązkowe badanie rocznego sprawozdania finansowego, inne usługi poświadczające, usługi doradztwa podatkowego oraz pozostałe usługi.

Z kolei w ust. 5 pkt 1 ww. załącznika omawiana nowelizacja rozszerza zakres przedstawianych informacji o znaczących zdarzeniach lat ubiegłych, o rodzaju popełnionego błędu oraz o kwocie korekty.

Zmiany dotyczące skonsolidowanych sprawozdań finansowych i konsolidacji
• termin sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego
W art. 63c ust. 2 wprowadzono regulacje stanowiące, iż jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego, na który jednostka dominująca sporządza roczne sprawozdanie finansowe. A zatem w sytuacji, gdy rok obrotowy jest równy kalendarzowemu, obowiązek sporządzania przez jednostkę dominującą zarówno jednostkowego, jak i skonsolidowanego sprawozdania finansowego, nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego (tj. do 31 marca następnego roku obrotowego). A zatem termin sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego został zrównany z terminem sporządzenia jednostkowego sprawozdania finansowego.
• badanie skonsolidowanego sprawozdania finansowego
W art. 64 ust. 1 doprecyzowano, iż badaniu i ogłaszaniu podlegają roczne „skonsolidowane sprawozdania finansowe”, a nie jak to miało miejsce dotychczas „sprawozdań finansowych jednostek powiązanych, w tym skonsolidowanych sprawozdaniach finansowych” (jest to związane ze zmianą definicji konsolidacji).
• termin zatwierdzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego
W myśl znowelizowanego ust. 4 art. 63c sprawozdanie skonsolidowane podlega zatwierdzeniu przez organ zatwierdzający jednostki dominującej, nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego, na który należy sporządzić roczne sprawozdanie finansowe jednostki dominującej. Oznacza to, iż termin zatwierdzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego został zrównany z terminem zatwierdzania jednostkowych sprawozdań finansowych.

Definicje
• sprawowanie współkontroli nad inną jednostką
W wyniku nowelizacji w art. 3 ust. 1 pkt 35 jako sprawowanie współkontroli nad inną jednostką określono zdolność wspólnika jednostki współzależnej na równi z innymi wspólnikami do kierowania polityką finansową i operacyjną tej jednostki, w celu osiągnięcia wspólnie korzyści ekonomicznych z jej działalności. Ponadto uregulowano w tym przepisie, iż zasady sprawowania współkontroli, z uwagi na to, iż praktycznie sprawowanie współkontroli nie wynika z procentowego posiadania udziałów w jednostce współzależnej, ale wnikać powinno z zawartej pomiędzy wspólnikami jednostki współzależnej umowy spółki lub statutu.

• znaczący wpływ na inną jednostkę
Definicja znaczącego wpływu na inną jednostkę została określona w art. 3 ust. 1 pkt 36 w oparciu o kryteria wywierania znaczącego wpływu, takie jak:
a) udział w podejmowaniu decyzji w sprawie podziału zysku lub pokrycia straty,
b) zasiadanie w organie zarządzającym, nadzorującym lub administrującym,
c) przeprowadzanie istotnych transakcji z tą jednostką,
d) udostępnianie tej jednostce informacji technicznych o zasadniczym znaczeniu dla jej działalności,
e) możliwość wymiany członków organów zarządzających, nadzorujących lub administrujących.

• jednostka dominująca
W wyniku nowelizacji art. 3 ust. 1 pkt 37 rozszerzony został katalog jednostek dominujących o przedsiębiorstwa państwowe (dotychczas były to tylko jednostki będące spółkami handlowymi). Tym samym został rozszerzony także katalog jednostek sporządzających skonsolidowane sprawozdanie finansowe.
Ponadto w lit. c) tego przepisu wprowadzono zmianę polegającą na zastąpieniu sformułowania „członków organów zarządzających lub nadzorujących” na „członków organów zarządzających, nadzorujących lub administrujących”.
Została również wykreślona lit. e) z warunków jakie powinna spełniać jednostka dominująca, zawartych w dotychczasowym art. 3 ust. 1 pkt 37 (tj. spółką handlową sprawującą kontrolę lub współkontrolę nad inną jednostką, a w szczególności: … e) będącą udziałowcem lub wspólnikiem innej jednostki współzależnej niebędącej spółką handlową i sprawującą współkontrolę nad tą jednostką wspólnie z innymi uprawnionymi do głosu).

• jednostka dominująca niższego szczebla
Wprowadzono nowe regulacje art. 3 ust. 1 pkt 37a definiujące jednostkę dominującą niższego szczebla, tj. jednostki, która jest spółką handlową i jednocześnie jednostką zależną od innej spółki handlowej lub przedsiębiorstwa państwowego i zarazem jednostką dominującą w stosunku co najmniej do jednej spółki handlowej.

• jednostka dominująca wyższego szczebla
W art. 3 ust. 1 pkt 37b wprowadzono definicję jednostki dominującej wyższego szczebla, tj. jednostki będącej spółką handlową lub przedsiębiorstwem państwowym, która jest jednostką dominującą w stosunku do jednostki dominującej niższego szczebla
Powyższe definicje dotychczas były zawarte w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania przez jednostki inne niż banki i zakłady ubezpieczeń sprawozdania finansowego jednostek powiązanych.

• wspólnik jednostki współzależnej
Z kolei art. 3 ust. 1 pkt 37c wprowadza definicję wspólnika jednostki współzależnej, przez którego rozumie się jednostkę będącą spółką handlową lub przedsiębiorstwem państwowym sprawującą wraz z innymi udziałowcami współkontrolę nad jednostką współzależną.

• znaczący inwestor
W wyniku tej nowelizacjirozszerzono definicję znaczącego inwestora w art. 3 ust. 1 pkt 38 o przedsiębiorstwa państwowe (wynika to ze zmiany definicji jednostki dominującej)
Ponadto z definicji znaczącego inwestora usunięto zapisy o sprawowaniu współkontroli nad daną jednostką. Oznacza to, iż w nowym brzmieniu znaczący inwestor to jednostka będąca spółką handlową lub przedsiębiorstwem państwowym… i wywierająca znaczący wpływ wobec tej jednostki…, na inną jednostkę (niż zależną i współzależną) i nie sprawuje kontroli ani współkontroli.

• jednostka zależna
Rozszerzono w art. 3 ust. 1 pkt 39 definicję jednostki zależnej o podmioty utworzone i działające zgodnie z przepisami obcego prawa. Dotychczas przepis ten stanowił, iż jednostkami zależnymi mogły być tylko spółki handlowe.

• jednostka współzależna
Określając jednostkę współzależną w art. 3 ust. 1 pkt 40 wprowadzono nowe określenie: współkontrolowana przez wspólników, zamiast dotychczasowego brzmienia: współkontrolowana przez jednostkę dominującą lub znaczącego inwestora. Ponadto dodano, że współkontrola dokonywana jest na podstawie zawartej pomiędzy wspólnikami umowy, umowy spółki lub statutu.

• jednostka stowarzyszona
Rozszerzono w art. 3 ust. 1 pkt 41 krąg jednostek będących jednostkami stowarzyszonymi. Zgodnie z nowym brzmieniem jednostkami stowarzyszonymi oprócz jednostek będących spółkami handlowymi (jak to miało miejsce dotychczas) mogą być także podmioty utworzone i działające zgodnie z przepisami obcego prawa handlowego.

• jednostki podporządkowane
Aktualne brzmienie tego przepisu w art. 3 ust. 1 pkt 42 stanowi, iż jednostki podporządkowane to jednostki zależne, współzależne i stowarzyszone (dotychczas były to jednostki zależne, współzależne od innej jednostki dominującej oraz jednostki stowarzyszone ze znaczącym inwestorem).

• jednostki powiązane z jednostką
Art. 3 ust. 1 pkt 43 został zmieniony i określa wszystkie możliwe powiązania wobec jednostki i aktualnie stanowi, że jednostki powiązane z jednostką to jednostka dominująca, znaczący inwestor, jej jednostki zależne, współzależne i stowarzyszone oraz jednostki znajdujące się wraz z jednostką pod wspólną kontrolą, a także wspólnika jednostki współzależnej.

• grupa kapitałowa
W aktualnym brzmieniu art. 3 ust. 1 pkt 44 grupę kapitałową tworzy jednostka dominująca wraz z jednostkami zależnymi. A zatem z definicji grupy kapitałowej wyłączono niebędące spółkami handlowymi jednostki współzależne.

• konsolidacja
Z definicji w art. 3 ust. 1 pkt 45 usunięto w zakresie łączenia sprawozdań finansowych jednostek tworzących grupę kapitałową, sprawozdania finansowe niebędących spółkami handlowymi jednostki współzależne, co jest konsekwencją zmiany ww. definicji grupy kapitałowej.

• kapitały mniejszości
Po nowelizacji art. 3 ust. 1 pkt 46 kapitały mniejszości to część aktywów netto jednostki zależnej, objętej skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym, która należy do udziałowców innych niż jednostki grupy kapitałowej (dotychczas była to część aktywów netto jednostki zależnej, która należy do udziałowców spoza grupy kapitałowej).

• metoda praw własności
W tej definicji w art. 3 ust. 1 pkt 47 wprowadzono po raz pierwszy osobę wspólnika jednostki współzależnej, który wraz z jednostką dominującą oraz znaczącym inwestorem (jak to było dotychczas) może stosować regulacje zawarte w tym przepisie.

Konsolidacja (art. 55-63a)
Po nowelizacji w ustawie o rachunkowości występuje tylko pojęcie skonsolidowanego sprawozdania grupy kapitałowej, usunięto zaś kategorię sprawozdanie finansowe jednostek powiązanych. W ślad za tym zmieniony został także tytuł rozdziału 6 ww. ustawy na „Skonsolidowane sprawozdanie finansowe grupy kapitałowej”.
Najważniejsze zmiany wprowadzone w zakresie konsolidacji to, że jednostka dominująca (z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej) sporządza roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe grupy kapitałowej, obejmujące dane jednostki dominującej i jednostek od niej zależnych wszystkich szczebli (bez względu na ich siedzibę) - art. 55. Wprowadzono także, iż skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym obejmuje się również dane pozostałych jednostek podporządkowanych, według zasad określonych w ww. rozdziale 6 ustawy o rachunkowości.
Zmieniono również regulacje w ust. 4 art. 55, iż do sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego stosuje się odpowiednio rozdziały 4, 4a i 5 (dotychczasowe regulacje w tym zakresie zostały uzupełnione o dodanie postanowień rozdziału 4a), o ile przepisy rozdziału 6 nie stanowią inaczej.
Zakres stosowania MSR do sprawozdawczości skonsolidowanej praktycznie nie uległ zmianie, jedynie doprecyzowano w ust. 7 art. 55 przy możliwości stosowania MSR w grupie kapitałowej, iż „skonsolidowane sprawozdanie finansowe jednostek dominujących niższego szczebla” zamiast jak do tej pory „skonsolidowane sprawozdanie finansowe jednostek wchodzących w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca wyższego szczebla”.
Z kolei nowe przepisy ust. 9 art. 55 określają, iż organ zatwierdzający jednostki dominującej może podjąć decyzję o zaprzestaniu stosowania MSR przy sporządzaniu skonsolidowanego sprawozdania finansowego (oczywiście w sytuacjach ustania okoliczności określonych w regulacjach ustawy o rachunkowości).
W związku ze zmianą definicji grupy kapitałowej doprecyzowano zakres zwolnienia z konsolidacji (art. 56, analogiczna zmiana została wprowadzona również w art. 57), poprzez usunięcie określenia „z uwzględnieniem danych jednostek współzależnych niebędących spółkami handlowymi”.
Po zmianach usunięte zostały regulacje art. 58 ust. 1 pkt 3 zezwalające na niesporządzanie skonsolidowanego sprawozdania finansowego, w sytuacji gdy pozyskanie informacji, niezbędne do prawidłowego i rzetelnego objęcia jednostki konsolidacją, wiązałyby się z poniesieniem niewspółmiernie wysokich kosztów, uniemożliwiających spełnienie wymaganych ustawą obowiązków, związanych ze sporządzeniem, zbadaniem, zatwierdzeniem i opublikowaniem skonsolidowanego sprawozdania finansowego.
W wyniku nowelizacji w regulacjach art. 59 określono w sposób precyzyjny obowiązki (w zakresie stosowanej metody konsolidacji oraz wykazywania w sprawozdaniu finansowym) dotyczące objęcia jednostek podporządkowanych skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym. I tak przykładowo ust. 2 stanowi, iż dane jednostek współzależnych wykazuje się w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym przy zastosowaniu metody proporcjonalnej, o której mowa w art. 61, lub metody praw własności, o której mowa w art. 63, zaś ust. 3, że udziały w jednostkach stowarzyszonych wykazuje się w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym metodą praw własności (o której mowa w art. 63).
Natomiast bez zmian pozostały regulacje ust. 1 art. 59, w myśl których dane jednostki zależnej konsoliduje się metodą konsolidacji pełnej.
W przepisach art. 60 ust. 3 zmieniono regulacje w zakresie ustalania różnic, o których mowa w ust. 2, w związku ze sprawowaniem kontroli z brzmienia „przy czym po raz pierwszy ustala się je na dzień powstania stosunku podporządkowania” na „przy czym po raz pierwszy ustala się je nie później niż na dzień powstania stosunku podporządkowania jednostki”.
Ważne zmiany zostały wprowadzone w regulacjach dotyczących zasad wyceny przy konsolidacji, a mianowicie został wykreślony art. 62. Ustawa o rachunkowości po nowelizacji przewiduje zastosowanie metody praw własności zarówno do jednostkowych, jak i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zgodnie z regulacjami art. 63 (który uległ odpowiednim zmianom).
Ustawa o rachunkowości po zmianach w art. 63 zawiera nowe regulacje stanowiące o zasadach wykazywania przy metodzie praw własności - w bilansie (aktywach trwałych) udziałów w jednostkach podporządkowanych oraz w rachunku zysków i strat udziału w zysku (stracie) netto jednostki podporządkowanej ust. 1 i 2.
Ponadto znowelizowane przepisy art. 63a określają zasady postępowania, w sytuacji trwałej utraty wartości udziałów w jednostkach podporządkowanych (dotyczy to wszystkich jednostek, a nie tylko wycenianych metodą praw własności).
Ponadto w przepisach art. 28 ust. 1 pkt 4 wprowadzono warunek, iż jeżeli wycena udziałów w jednostkach podporządkowanych zaliczonych do aktywów trwałych następuje metodą praw własności, to będzie ona stosowana jednolicie wobec wszystkich jednostek podporządkowanych.

Pozostałe zmiany
• Opłaty na rzecz finansującego
Nowelizacja art. 3 ust. 4 pkt 4 polega na wprowadzeniu sformułowania: „Do sumy opłat nie zalicza się płatności na rzecz finansującego za świadczenia dodatkowe, podatków…”, zamiast jak to było dotychczas: „Do sumy opłat nie zalicza się płatności na rzecz korzystającego za świadczenia dodatkowe, podatków…”. A zatem nastąpiła zamiana „korzystającego” na „finansującego”.

• Umowa leasingu
Zmiany w art. 3 ust. 5 stanowią, iż w przypadku umowy (leasingu) spełniającej co najmniej jeden z warunków podanych w ust. 4, przedmiot umowy, tj. oddane do używania korzystającemu środki trwałe lub wartości niematerialne i prawne zalicza się u finansującego do aktywów finansowych, odpowiednio jako inne długoterminowe lub krótkoterminowe aktywa (według dotychczasowych postanowień ustawy o rachunkowości przedmiot umowy stanowił u finansującego aktywa trwałe - należności).

• Odpowiedzialność za sprawozdanie finansowe jednostki
Wprowadzony art. 4a do ustawy o rachunkowości nakłada wprost na kierownika jednostki oraz członków rady nadzorczej lub innego organu nadzorującego jednostki, obowiązek zapewnienia, aby sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie z działalności jednostki były sporządzane zgodnie z wymogami ustawy o rachunkowości. Wymienione wyżej osoby będą odpowiadać solidarnie wobec spółki za ewentualnie wyrządzone szkody niewłaściwym działaniem lub brakiem działań w związku ze sporządzaną przez jednostkę sprawozdawczością w ww. zakresie.

• Postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu, a kontynuacja działalności
Rozszerzono regulacje art. 29 ust. 3 o zasadę, iż wszczęcie postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu (dotychczas było tylko wszczęcia postępowania naprawczego lub zmiana formy prawnej) nie stanowi przeszkody, że działalność takiej jednostki będzie kontynuowana.

• Rezerwy na świadczenia emerytalne
W znowelizowanych przepisach art. 39 ust. 2 pkt 2 i 2a dodano, iż jednostki dokonują biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów na świadczenia na rzecz pracowników, w tym na świadczenia emerytalne. Przepis ten stanowi także, że rezerwy na przyszłe świadczenia pracownicze kwalifikuje się do biernych rozliczeń międzyokresowych i wykazuje jako rezerwy na zobowiązania.

• Zasady połączenia spółek w zakresie stosowania metody łączenia udziałów
Znowelizowano przepisy art. 44a i 44c w taki sposób, iż określono warunki zezwalające na zastosowanie w przypadku połączeń spółek metody łączenia udziałów. Dotyczy to przypadków łączenia spółek znajdujących się pod wspólną kontrolą, a w szczególności: jednostek posiadających 100% udziałów w łączących się spółkach zależnych (tj. spółek zależnych, w sposób bezpośredni lub pośredni od tej samej jednostki dominującej) oraz w razie połączenia jednostki dominującej niższego szczebla z jej jednostką zależną. Ponadto nowe regulacje zmodyfikowały zasady rozliczania połączeń spółek w taki sposób, iż wyłączono możliwość stosowania metody łączenia udziałów w przypadku spółek nie znajdujących się wspólną kontrolą.

• Sprawozdanie z działalności
Nowy art. 49 ust. 2 pkt 8 rozszerza zakres sprawozdania z działalności dla jednostek, których papiery wartościowe zostały dopuszczone do obrotu na jednym z rynków regulowanych Europejskiego Obszaru Gospodarczego, o informacje o stosowaniu zasad ładu korporacyjnego (według zasad określonych w odrębnych przepisach).

• Odpis z wyniku finansowego bieżącego roku obrotowego
Przepis art. 53 ust. 5 wskazuje, iż zaliczki na poczet dywidendy oraz wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i spółek Skarbu Państwa dokonywane z zysku bieżącego roku obrotowego uznaje się - z punktu widzenia zasad rachunkowości - jako podział wyniku finansowego netto jednostki w ciągu roku (tj. śródroczny podział wyniku finansowego netto).

• Błąd podstawowy
Zastąpiono w regulacjach art. 54 ust. 3 termin „błąd podstawowy” słowem „błąd”, dla określenia błędu powstałego w latach ubiegłych, w wyniku którego nie można uznać sprawozdania finansowego jednostki za dany rok (lub za lata poprzednie) za spełniające wymogi określone ustawą o rachunkowości.

• Przechowywanie dokumentów księgowych
W art. 73 regulacje zostały znowelizowane w taki sposób, iż dowody księgowe i dokumenty inwentaryzacyjne przechowuje się w siedzibie jednostki lub oddziałów (zakładów). Dotychczas w tym przepisie była mowa o przechowywaniu ww. dokumentów tylko w siedzibie zarządu lub oddziału (zakładu).
Dodano także nowy przepis zezwalający jednostkom na przechowywanie zbiorów księgowych (o których mowa w art. 71 ust. 1-3) poza siedzibą jednostki lub oddziałów (zakładów). Taki sposób archiwizacji będzie możliwy w sytuacji, gdy dokumenty zostaną przekazane innej jednostce świadczącej usługi w zakresie przechowywania dokumentów. Należy mieć na uwadze, iż w takim przypadku konieczne jest spełnienie wymogów ustawy o rachunkowości dotyczących powiadomienia urzędu skarbowego o tym fakcie oraz zapewnienia dostępności ksiąg rachunkowych dla organów kontrolnych

Katalog jednostek prowadzących księgi rachunkowe
Zmiany w art. 2 ust. 1 pkt 6 określają zakres jednostek zobowiązanych do stosowania ustawy o rachunkowości dotyczący osób zagranicznych, oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych. Po nowelizacji przepis ten stanowi, iż osoby zagraniczne, oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych będą stosowały przepisy ustawy o rachunkowości z uwzględnieniem przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. A zatem osoby zagraniczne określone w art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, tj. osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania za granicą, nieposiadające obywatelstwa polskiego, a także osoby prawne z siedzibą za granicą oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi posiadającymi zdolność prawną, z siedzibą za granicą stosują przepisy ustawy o rachunkowości, uwzględniając przepisy art. 13 tej ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę osoby zagraniczne z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego nienależącego do Unii Europejskiej oraz państw niebędących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, które mogą korzystać ze swobody przedsiębiorczości na podstawie umów zawartych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi, mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak obywatele polscy. I tak, przykładowo osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, mająca miejsce zamieszkania za granicą, nieposiadająca obywatelstwa polskiego, będąca osobą zagraniczną jest zobowiązana do prowadzenia ksiąg rachunkowych po przekroczeniu progu przychodów określonego w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości.
Natomiast oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych będą stosowały w każdym przypadku przepisy ustawy o rachunkowości. Jest to zgodne z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej.

Kurs NBP przyjęty do wyceny wielkości wyrażonych w euro
Według brzmienia znowelizowanych przepisów art. 3 ust. 2 i 3, wielkości wyrażone w euro przelicza się na walutę polską po średnim kursie, ogłoszonym przez Narodowy Bank Polski; dotychczas był to kurs ustalany przez Narodowy Bank Polski. Analogiczne zmiany zostały wprowadzone w art. 30 ust. 1 i 3 oraz w art. 51 ust. 2. W powyższym zakresie zmiany wprowadzono także w art. 63b, poprzez usunięcie ust. 3 dotyczącego zasad przeliczania danych ze sprawozdań finansowych wyrażonych w walucie obcej przy sporządzaniu skonsolidowanych sprawozdań finansowych (zasady tego przeliczania zostaną określone w przepisach wykonawczych).

Inwentaryzacja aktywów
W przepisach art. 26 ust. 1 pkt 1 doprecyzowano obowiązek inwentaryzacji na ostatni dzień każdego roku obrotowego nieruchomości zaliczonych do inwestycji w drodze spisu z natury. Dotychczas inwentaryzacja tej grupy aktywów nie była wprost wskazana w regulacjach art. 26, dlatego miały do niej zastosowanie zasady inwentaryzacji oparte na porównaniu danych ksiąg rachunkowych z odpowiednimi dokumentami i weryfikacji wartości tych składników. Dookreślono także w tym przepisie, iż inwentaryzacji w drodze spisu z natury podlegają papiery wartościowe „w postaci materialnej” (art. 26 ust. 1 pkt 1).
Ponadto w art. 26 ust. 1 pkt 2 wprowadzono regulacje, iż na dzień bilansowy inwentaryzacja papierów wartościowych w formie zdematerializowanej ma się odbywać w drodze uzyskania odpowiednich potwierdzeń .